Giao Chỉ (Nhà Tây Hán - Bắc Thuộc Lần 1)

(Năm 111 trước Công nguyên, Năm 39 sau Công nguyên)

Sau khi xâm lược Nam Việt, nhà Hán đổi thành Giao Chỉ bộ và chia ra làm 9 quận:

1. Nam Hải (Quảng Đông)
2. Thường Ngô (Quảng Tây)
3. Uất Lâm (Quảng Tây)
4. Hợp Phố (Quảng Đông)
5. Giao Chỉ (Bắc Bộ)
6. Cửu Chân (Thanh Hóa)
7. Nhật Nam (Nghệ Tĩnh)
8. Châu Nhai (Đảo Hải Nam)
9. Đạm Nhĩ (Đảo Hải Nam)

Nhà Hán đặt mỗi quận một viên thái thú trông coi mọi việc trong quận và viên thứ sử giám sát các quận.

Ở Giao Chỉ các lạc tướng, lạc hầu vẫn được giữ nguyên và được cha truyền con nối như trước.

Đã có nhiều viên thái thú đến cai trị các quận thuộc Âu Lạc, nhưng sách xưa nói nhiều đến Tích Quang, thái thú quận Giao Chỉ và Nhâm Diên, thái thú quận Cửu Chân, xem những viên quan này có công trong việc khai hóa, dạy dân làm điều nhân nghĩa. Đến năm Giáp Ngọ (34), vua Quang Vũ nhà Hán sai Tô Định sang làm thái thú quận Giao Chỉ. Dưới ách đô hộ của thái thú Tô Định, gánh nặng thuế khóa và cống nạp đè lên vai người dân Giao Chỉ. Ở miền rừng núi người dân phải đi tìm chim thú lạ để cống nạp. Ở biển nhiều người mất xác vì phải mò tìm đồi mồi, ngọc châu. Trông vào ruộng nương thì bọn người Trung Nguyên kéo sang, ỷ vào thế lực của quận trị, đô úy trị cướp đoạt mất tất cả những nơi màu mỡ nhất. Khắp Giao Chỉ quằn quại trong cảnh hãm hại, hà hiếp, giết chóc dân lành.

Hai Bà Trưng khởi nghiệp (Năm 40 - 43)

Đến những năm đầu Công nguyên, miền đất Mê Linh xuất hiện hai người con gái kiệt xuất là Trưng Trắc và Trưng Nhị; ở Chu Diên có chàng trai dũng mãnh Thi Sách. Mùa xuân năm 40, khi mùa săn ở Mê Linh bắt đầu, lạc tướng Chu Diên sai con trai là Thi Sách dẫn một toán thân binh đến Mê Linh kết thân với họ Trưng. Ý đồ của lạc tướng Chu Diên đã rõ: sự liên kết giữa Mê Linh và Chu Diên không chỉ vun đắp tình duyên của Thi Sách và Trưng Trắc mà còn tăng thêm sức mạnh cho người Việt. Sức mạnh ấy có thể xoay chuyển tình thế, lật đổ ách đô hộ của nhà Hán và khôi phục nước cũ. Ít lâu sau, Trưng Trắc và Thi Sách kết nghĩa vợ chồng. Theo lệ cũ của người Việt, sau khi thành thân, mỗi người vẫn ở lại quê nhà.

Tô Định giật mình trước cuộc hôn nhân của nữ chủ đất Mê Linh với con trai lạc tướng Chu Diên. Bởi hắn biết rõ đằng sau cuộc hôn lễ là sự liên kết thế lực giữa hai miền đất lớn của người Việt. Sự liên kết ấy đang nhân bội sức mạnh chống lại nền đô hộ của nhà Hán. Linh cảm thấy trước một cuộc biến sẽ xảy ra mà cội nguồn của nó từ đất Mê Linh. Tô Định hoảng hốt tìm cách triệt phá vây cánh của Trưng Trắc bằng cách đem đại binh đột ngột kéo về Chu Diên, bắt giết Thi Sách, xem như đòn trấn áp phủ đầu của hắn.

Tin dữ từ Chu Diên khiến Trưng Trắc đau đớn. Bà lập tức cho nổi trống đồng, hiệu triệu nghĩa quân hợp binh để trả thù cho chồng, rửa nhục cho nước. Nghe tiếng trống vang lên, dân Mê Linh mang cung nỏ, dao búa, khiên mộc, giáo mác, cuồn cuộn đổ về nhà làng. Trên bành voi, nữ chủ tướng Mê Linh mặc giáp phục rực rỡ. Thấy chủ tướng oai phong lẫm liệt, dân chúng hò reo vang dậy, ào ào theo chân voi xốc tới. Trước khí thế ngút trời của đoàn quân khởi nghĩa, tòa đô úy trị của nhà Hán ở Mê Linh nhanh chóng thất thủ. Nghĩa quân tiến xuống Luy Lâu, và ngày càng có thêm nhiều đoàn quân từ các nơi gia nhập. Thành Luy Lâu cũng không chống nổi cuộc công phá của đoàn quân đông đảo, dũng mãnh theo hiệu trống đồng của Trưng Trắc và Trưng Nhị. Tô Định hoảng hốt bỏ chạy về Nam Hải.

Nỗi vui mừng quá lớn khiến cho người dân Việt nhiều đêm liền không ngủ. Trải qua hàng chục đời, nay đất nước của vua Hùng mới được khôi phục, nợ nước thù nhà của chủ tướng Mê Linh đã được trả. Trai gái rìu đồng, giáo sắc nắm chắc trong tay, những chiếc lông chim cắm ngất ngưởng trên đầu, bộ áo lông chim xòe rộng theo nhịp trống đồng dồn dập như không bao giờ dứt. Tin thắng trận bay đi. Các quận Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố cũng nổi lên theo về với Hai Bà Trưng.

Đất nước sạch bóng quân thù. Hai Bà Trưng được cả nước tôn lên làm vua, đóng đô ở Mê Linh. Những nữ thủ lĩnh, nữ tướng được phong các chức tướng lĩnh rồi người nào trở về đất ấy dốc sức cùng dân xây cuộc đời mới.